شمشهای آلیاژ لحیم، بهویژه شمشهای فرآوری شده از آلیاژهای پایه قلع و آلیاژهای بدون سرب، از جمله سرمایههای حساس در کارخانههای تولید برد الکترونیک (PCBA) هستند. اگرچه شمشها در نگاه اول قطعات فلزی مقاومی به نظر میرسند، اما عدم رعایت اصول انبارش میتواند باعث اکسیداسیون سطحی، آلودگی متالورژیکی و کاهش راندمان فرآیند لحیمکاری شود.
در این مقاله، استانداردهای جهانی برای نگهداری و جابهجایی شمشهای لحیم مورد بررسی قرار میگیرد.
۱. کنترل شرایط محیطی (دما و رطوبت)
دشمن شماره یک فلزات فعال مانند قلع، اکسیداسیون است.
- دما: شمشهای لحیم باید در دمای اتاق (بین ۲۰ تا ۲۵ درجه سانتیگراد) نگهداری شوند. نوسانات شدید دمایی میتواند باعث تعریق (Condensation) روی سطح فلز شود که منجر به اکسیداسیون سریع میشود.
- رطوبت: رطوبت نسبی انبار (RH) باید زیر ۵۰ درصد باشد. رطوبت بالا باعث تشکیل لایههای اکسید ضخیم روی شمش میشود که هنگام ذوب شدن در وان قلع، باعث ایجاد سرباره سطحی (Dross) زیاد و افت کیفیت اتصال میگردد.
۲. پیشگیری از اکسیداسیون و آلودگی سطحی
برای تولید شمشهای آلیاژ لحیم در “ارزیز صنعت” از مواد فلزی با خلوص بالا استفاده میشود. برای حفظ کیفیت شمشهای تولید موارد توصیه میشود:
- بستهبندی اصلی: تا زمان مصرف، شمشها از بستهبندی و پالت اصلی خارج نشود. بستهبندیها معمولاً به شکلی طراحی شدهاند که تبادل سطح شمش براق با محیط را به حداقل برسانند.
- پرهیز از تماس مستقیم دست: چربی، اسید و رطوبت پوست دست میتواند باعث خوردگی و ایجاد نقاط سیاه روی شمش شود. اپراتورها هنگام جابهجایی باید حتماً از دستکشهای تمیز و بدون پرز (Lint-free) استفاده کنند.
۳. مدیریت چیدمان و ایمنی انبار
شمشهای آلیاژ لحیم به دلیل چگالی بالا، وزن بسیار زیادی دارند.
- چیدمان پالتها: توصیه میشود به دلیل امکان انتقال رطوبت، شمشها مستقیماً روی کف بتنی انبار قرار نگیرد و از پالتهای پلاستیکی یا چوبی خشک برای این منظور استفاده شود.
- ایمنی سازه: به دلیل وزن بالای شمشهای قلع، دقت شود فشار بار بر هر متر مربع از کف انبار از حد مجاز فراتر نرود.
- ارتفاع چیدمان: برای جلوگیری از آسیب فیزیکی و سقوط، ارتفاع چیدمان شمشها نباید از حد استاندارد ایمنی فراتر رود.
۴. اجرای سیستم FIFO (اولین ورودی، اولین خروجی)
اگرچه شمشهای آلیاژ لحیم مانند فلاکس یا خمیر لحیم تاریخ انقضای کوتاهی ندارند، اما مدیریت موجودی به روش FIFO الزامی است.
- شمشهایی که زودتر وارد انبار شدهاند باید زودتر مصرف شوند تا از ماندگاری طولانیمدت و تجمع اکسید روی سطوح قدیمی جلوگیری شود.
- روی هر پالت یا جعبه، تاریخ ورود به انبار و شماره پچ (Batch Number) را به وضوح درج کنید.
۵. جلوگیری از آلودگی متقاطع (Cross-Contamination)
این نکته برای واحدهایی که هم از آلیاژهای سربدار و هم بدون سرب (Lead-Free) استفاده میکنند حیاتی است:
- انبارش شمشهای سربدار و بدون سرب باید در قفسههای مجزا و با برچسبهای رنگی متفاوت مشخص انجام شود.
- حتی ذرات بسیار کوچک سرب در یک وان قلع بدون سرب میتواند کل فرآیند را از استانداردهای RoHS خارج کند.
۶. بررسیهای دورهای
توصیه میشود هر ۶ ماه یکبار، نمونههایی از شمشهای موجود در انبار به صورت ظاهری بررسی شوند.
علائم هشدار: کدر شدن شدید سطح شمش یا لکههای تیره، نشاندهنده شرایط نامناسب انبارش است.
نتیجهگیری
رعایت اصول ساده اما علمی در انبارش شمشهای آلیاژ لحیم، نهتنها عمر مفید آنها را افزایش میدهد، بلکه باعث میشود در هنگام فرآیند لحیمکاری، کمترین میزان پاشش (Sputtering) و بیشترین براقیت در اتصالات ایجاد شود. محصول باکیفیت، نیازمند نگهداری باکیفیت است.